Arıburnu tahliyesi

Ağustos’tan sonra Arıburnu’nda adı konmuş büyük muharebe yoktur. Conkbayırı 10 Ağustos’ta Osmanlı’da kalmıştır. Kanlısırt kendi platosunda kapanmıştır. Suvla sırtları Birinci ve İkinci Anafartalar’da geçilememiştir. Ekim 1915 sonunda Ian Hamilton geri çağrılır. Yerine Charles Monro gelir ve tahliyeyi önerir. 19–20 Aralık gecesi bu önerinin Arıburnu parçası uygulanır.

Osmanlı hattı yerindedir. 5. Ordu’nun komutanı Liman von Sanders’tır. Arıburnu kesimi 3. Kolordu’nundur; komutan Esat Paşa’dır. Mustafa Kemal Ağustos’tan beri Anafartalar Grubu’nun komutanıdır. Aralık’ta koyun üstündeki hat, Nisan’dan beri duran çizgidir. Tahliye gecesi bu hat bir taarruzla yarılamaz. Boşaltma, karşı taarruzla değil, İtilaf’ın kendi çekilişiyle olur.

İtilaf tarafında ANZAK’ın komutanı William Birdwood’dur. Alexander Godley’in tümeni bu cephededir. William Bridges Mayıs’ta ağır yaralanmıştır; tahliye gününde cephede değildir. Birlikler gece, Arıburnu koyundan teknelere alınır. Aynı gece Anafartalar da boşaltılır. İki kuzey cephesi birlikte bırakılır. Seddülbahir henüz tutulmaktadır.

Sabah olduğunda koyun kıyısında Nisan’dan beri duran köprübaşı boştur. Sırtlar Osmanlı hattının önündedir ve artık karşılarında bir çıkarma kuvveti yoktur. Bu bir muharebe adı değildir. 19 Mayıs’taki genel taarruzdan ve 24 Mayıs ateşkesinden ayrı, harekâtın kapanışıdır.

Harita işareti Arıburnu koyunun merkezidir. Anafartalar’ın kendi tahliye sayfası vardır. Seddülbahir 8–9 Ocak 1916’ya kadar tutulur.

Çekilme, 25 Nisan’dan beri duran koy köprübaşını gece boşaltır. Sırt kenarındaki hat yerinde kalır ve sabah karşı kıyıda birlik kalmaz. Aynı gece kuzeydeki Anafartalar da boşalır. Conkbayırı ve Kanlısırt, bu çekilmeden önce de Osmanlı hattının önündedir. Seddülbahir üç hafta daha tutulur. Arıburnu tahliyesi bir taarruz adı değildir. Monro’nun Ekim sonundaki önerisinin kuzey parçasıdır. Birdwood’un kolordusu koyu bu gecede bırakır. Sabah olduğunda Arıburnu’nda Nisan’dan beri duran köprübaşı boştur.