Arıburnu genel taarruzu

25 Nisan’da ANZAK Arıburnu’na çıkmış, 27. Alay kıyıyı tutmuş, 57. Alay aynı gün sırtlara yetişmiştir. Çıkarma denize dökülmemiş, iç kesime de yayılamamıştır. Hat, koy ile sırt kenarı arasında kapanmıştır. 19 Mayıs, bu hatta karşı Osmanlı genel taarruzudur. Arada, 28 Nisan ve 6–8 Mayıs, güneyde Kirte muharebeleridir. Arıburnu’nda o günler adı konmuş bir muharebe değildir.

Osmanlı tarafında 5. Ordu’nun komutanı Liman von Sanders’tır. Yarımada kesimi 3. Kolordu’dadır; komutan Esat Paşa’dır. Mustafa Kemal 19. Tümen’in başındadır ve bu cephe Nisan’dan beri o tümenin yetiştiği kesimdir. Taarruz, koyun üstündeki bütün hatta birden yönelir. Amaç, çıkarmayı tutunduğu kenardan aşağı indirmektir.

İtilaf tarafında ANZAK’ın komutanı William Birdwood’dur. Alexander Godley’in tümeni bu cephededir. William Bridges 1. Avustralya Tümeni’ni çıkarmada komuta etmiştir; 15 Mayıs’ta ağır yaralanmıştır. 19 Mayıs’ta tümenin başında o yoktur. Kara harekâtının komutanı Ian Hamilton’dır. Hat, Nisan’dan beri kazanılan sırt kenarındadır.

Taarruz hattı itemez. Çıkarma denize dökülmez. Osmanlı dalgaları siperlerin önünde kalır. Gün bittiğinde 25 Nisan’da kapanan çizgi yerindedir. Bu bir Kirte muharebesi değildir; güney uç aynı günlerde ayrı cephedir. Arıburnu’nun kendi genel taarruzudur ve hat kırılmaz.

Beş gün sonra, 24 Mayıs’ta, iki taraf bu hatta ölüleri gömmek için ateşkes yapar. O ateşkes bir muharebe değildir. 19 Mayıs, ateşkesten önceki çarpışmadır. Harita işareti koyun merkezidir.

Taarruz, koyu çevreleyen siperlerin bütününe birden gelir. 27. Alay’ın Nisan’da tuttuğu kıyı ve 57. Alay’ın sırtta kestiği hat, Mayıs’ta artık tek bir siper çizgisidir. Osmanlı dalgaları bu çizginin önünde kalır. Birdwood’un hattı gerilemez. Godley’in tümeni cephededir. Gün bitince çizgi, 25 Nisan akşamındaki yerindedir. Bu sonuç, beş gün sonraki gömme ateşkesinin zeminidir. Ateşkes ayrı bir gündür ve muharebe değildir. 19 Mayıs, hattın kırılmadığı gündür.