Anafartalar tahliyesi

Suvla Koyu 6–7 Ağustos gecesi IX. Kolordu tarafından çıkarılmış, iç sırtlar 9 Ağustos ve 21 Ağustos’ta alınamamıştır. Bomba Tepe çatışmaları 29 Ağustos’ta sönmüştür. Sonra adı konmuş büyük muharebe yoktur. Ekim sonunda Charles Monro, Ian Hamilton’ın yerine geçmiş ve tahliyeyi önermiştir. 19–20 Aralık gecesi Anafartalar boşaltılır.

Osmanlı tarafında sırtları Anafartalar Grubu tutar. Komutan, 8/9 Ağustos gecesinden beri Mustafa Kemal’dir. 5. Ordu Liman von Sanders’tadır. Çıkarma kuvveti koy ile sırtlar arasında kalmıştır. Tahliye gecesi sırtlardan koya inen yeni bir taarruz bu sayfanın konusu değildir. Boşaltma, İtilaf’ın gece çekilişidir. Frederick Stopford bu çekilişi yönetmez. O, çıkarmayı komuta etmiş ve Ağustos içinde görevden alınmıştır.

Aynı gece Arıburnu da boşaltılır. İki kuzey saha birlikte bırakılır. Conkbayırı ve Kanlısırt, Arıburnu’nun gerisinde, zaten Osmanlı hattının önündedir. Anafartalar’ın boşalmasıyla Suvla Koyu’nda da köprübaşı kalmaz. Seddülbahir henüz tutulmaktadır. Güney uç, Ocak’a kadar ayrı durur.

Harita işareti, Suvla Koyu ile Anafarta köyleri arasındaki sahanın merkezidir. Yusufçuk Tepe ve Bomba Tepe için ayrı nokta yoktur. Tahliye, bu sahanın terkidir. 21 Aralık’tan 7 Ocak’a kadar adı konmuş büyük muharebe yoktur. Seddülbahir 8–9 Ocak 1916’da boşaltılır ve kara harekâtı biter.

Monro’nun önerisi Ekim sonundadır. Aralık gecesi, o önerinin kuzey parçasıdır. Güney parça, üç hafta sonra Seddülbahir’dedir.

Suvla’da bırakılan yer, 7 Ağustos’ta sırtlara varamamış köprübaşıdır. 9 ve 21 Ağustos o sırtları geçememiştir. 19–20 Aralık gecesi koy boşaltılır. Mustafa Kemal’in grubunun tuttuğu sırtlar yerinde kalır. Aynı gece Arıburnu da boşalır. İki kuzey saha birlikte terk edilir. Güneyde Seddülbahir durur. Anafartalar tahliyesi, Stopford’un Ağustos’ta bıraktığı kolordunun değil, Monro’nun önerdiği çekilmenin parçasıdır. Saha merkezi hâlâ haritanın işaretidir.