Osmanlı
Liman von Sanders
Fotoğrafları ve künyelerini gör · Tüm fotoğraf arşivi
Kimlik ve görev alanları çalışma kaydıdır; aşağıdaki kaynak notu hangi bilgilerin desteklendiğini belirtir. Eksik alanlar tahminle doldurulmadı.
- Doğum
- Şubat 1855, Stolp; 17 / 18 gün farkı açık
- Ölüm
- 22 Ağustos 1929, Münih
- Görev (1915 Çanakkale)
- 5. Ordu Komutanı; kuruluş, atama ve fiilî başlama ayrı; özgün emir görülmedi
- Kuruluş kaydı
- Bean 24 Mart 1915 / AWM 25 Mart 1915; özgün kuruluş emri görülmedi
- Atama kaydı
- Bu kaynaklarda kuruluşla aynı cümlede; özgün atama emri görülmedi
- Fiilî başlama
- Bean 25 Mart Boğaz’a gidiş; teslim belgesi yok
- Taraf
- Osmanlı
- Görev
- 5. Ordu Komutanı
Liman von Sanders, Beşinci Ordu savunma düzeninin başındadır. 5. Ordu’nun kuruluşu, atama ve fiilî başlama birleştirilmedi. Kaynak ve kanıt kapsamı.
Gelibolu’daki karargâh için ayrı bir nokta işaretlenmedi.
Yaşam ve görev tarihlerinin kapsamı
Australian War Memorial biyografisi doğumu 17 Şubat 1855, Stolp olarak aktarırken Deutsche Biographie’deki NDB maddesinin kimlik satırı 18 Şubat verir. Gün farkı çözülmedi. İki metin ölümün 22 Ağustos 1929, Münih olduğu konusunda uyumludur; özgün nüfus ve ölüm kayıtları bu incelemede görülmedi.
İlgili kimlik paragrafları 28 Ekim 2026’da incelendi. AWM sayfasının güncellemesi 3 Eylül 2020’dir; NDB maddesi 1985 yayınıdır. Bütün eser ve kaynakçalar okunmadı; özgün nüfus kaydı görülmedi. Bu iki biyografi, sayfadaki diğer muharebe ayrıntılarını topluca doğrulamaz.
Mart 1915 kuruluş, atama ve fiilî başlama
Bean’in 1921 resmi tarihinde Türkler, 24 Mart’ta Boğaz savunması için özel bir ordu — 5. Ordu — kurar. Aynı paragrafta, o sırada İstanbul’daki 1. Ordu’nun başında olan Liman von Sanders’e komutanlığın verildiği yazılır. Ertesi kayıt 25 Mart’ta Boğaz’a gittiğini söyler. Teşkil ile komutanlığın verilmesi bu anlatıda aynı güne bağlanır; gidiş ayrı gündür. Gidiş, teslim veya fiilî göreve başlama belgesi değildir.
AWM biyografisi 5. Ordu’nun 25 Mart 1915’te kurulduğunu ve komutanlığın aynı cümlede verildiğini yazar. Bu kurum özeti, Bean’deki 24 Mart teşkil kaydını 25 Mart’a çevirmez; kuruluş ile atamayı da ayırmaz.
ATBD Ağustos 1989, belge 2129, 25 Mart 1915 tarihli Enver emrinin yayımlanmış Latin aktarımında 5. Ordu’nun teşkil ve Liman Paşa’nın tayin bilgisini iletir. Görüntüden okunan kısa kanıt, Müstahkem Mevki’nin Karargâh-ı Umumi ile irtibatının değişmediği ve 5. Ordu ile birlikte çalışacağıdır. Bu, bildirimin tarihidir. Gönderiliş 7.45, geliş 9.15 ve takdim 9.30 ayrı alanlardır. Aktarım, başka kaynaklardaki 24 Mart teşkil kaydını 25 Mart’a topluca değiştirmez; özgün kuruluş veya atama emrinin kendisi bu incelemede görülmedi.
İkincil kronolojiler 24 Mart teklif, 25 Mart varış ve 26 Mart göreve başlama gibi farklı diziler verir. Bu diziler kuruluş, atama ve fiilî başlamayı tek bir takvime indirgediği için alınmadı.
Bean: The Story of ANZAC, cilt 1, Sydney: Angus & Robertson, 1921, basılı s.236; Internet Archive kopyası; seçili pasaj 9 Kasım 2026. AWM: Liman von Sanders biyografisi, güncelleme 3 Eylül 2020; erişim 9 Kasım 2026. ATBD: Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Ağustos 1989, yıl 38, sayı 88, belge 2129, basılı s.19; Latin aktarım incelemesi 20 Ekim 2026. Özgün kuruluş veya atama emri ve teslim belgesi görülmedi; doğrulanmış iddia olarak işaretlenmez.
Kaynakça
AWM P01148.004, kurum açıklamasına göre 1917 Kudüs görüntüsüdür; 1915 Çanakkale çekimi değildir. Fotoğraf arşivindeki kayıt.
Kurum çerçevesi: Genelkurmay ATASE’nin yayımlanmış Çanakkale özetleri; Australian War Memorial; Imperial War Museum. Yukarıdaki özel kaynak notları dışındaki ayrıntılar için eser/belge/sayfa eşleştirmesi tamamlanmadı; bu ayrıntılar doğrulanmış kayıt olarak işaretlenmez. Kaynakça
Kaynak incelemesi
17 Ekim 2026 · Kısmi kaynak desteği
Liman von Sanders, Beşinci Ordu savunma düzeninin başındadır.
- Necmettin Alkan — Alman Kaynaklarına Göre Çanakkale Savaşı ve Zaferi, Belleten 80/289 (2016) · Kanıt metni ve inceleme sınırı
Açık kalanlar: Doğumun 17/18 Şubat gün farkı çözülmedi. Özgün kuruluş emri, atama emri ve teslim belgesi görülmedi. Ordu kuruluşu, atama ve fiilî göreve başlama birleştirilmedi; kesin görev günleri ve günlük hareketler açık kalır.
